دوشنبه زیبا

كشور تاجيكستان در قسمت جنوبي آسياي مركزي و در شرق چين قرار گرفته است. مساحت آن 143100 كيلومتر مربع می باشد. موقعيت جغرافيايي: كشور تاجيكستان در قسمت جنوبي آسياي مركزي و در شرق چين قرار گرفته است.
مساحت: 143100 كيلومتر مربع
مساحت خشكي‌ها: 142700 كيلومتر مربع.
مساحت آبها: 400 كيلومتر مربع.
طول و عرض جغرافيايي: 39 درجه عرض شمالي و 71 درجه طول شرقي
طول مرزها: مرزهاي خشكي 3651 كيلومتر. اين كشور مرز دريايي ندارد.

كشورهاي همسايه و طول مرزها:
افغانستان در جنوب با 1206 كيلومتر، چين در شرق با 414 كيلومتر، قرقيزستان در شمال و شرق با 870 كيلومتر و ازبكستان در شمال و غرب با 1161 كيلومتر.
ارتفاع از سطح دريا: بالاترين نقطه 7495 متر از سطح دريا در قله سامانيان، پايين‌ترين نقطه 300 متر در سير دريا، چهره طبيعي: 93 درصد كوهستاني، رشته كوههاي پامير در شرق، وادي فرغانه در شمال و شرق، وادي كافرنهان و وخش در جنوب غربي. سطح زمينهاي قابل استفاده: حدود 6 درصد.
آب و هوا: قاره‌اي، تابستان گرم، زمستان ملايم، در مناطق پامير نيمه خشك تا قطبي.
منابع طبيعي: آب (نزديك به 50 درصد آبهاي منطقه آسياي مركزي)، كمي نفت و گاز، ذغال قهوه‌اي، روي، طلا، تنگستن، اورانيوم، جيوه، سرب، سرمه و سنگهاي ساختماني.

ويژگيهاي انساني
جمعيت: 506، 163، 6 (تا جولاي 2005)
تركيب سني جمعيت: 5/38 درصد تا 14 سال، 7/56 درصد بين 14 تا 64 سال، 8/6 درصد بالاي 65 سال.
نرخ رشد جمعيت: 15/2 درصد، نرخ تولد 58/32 در هزار، نرخ مرگ و مير 39/8 در هزار، نرخ مهاجرت 67/2 درصد در هزار (رشد منفي) براساس آمار سال 2005، (صندوق حمايت از كودكان سازمان ملل متحد در مهر 1384 آمار مرگ و مير كودكان را 118 نفر از 1000 كودك و 100 نفر از 100 هزار زن اعلام كرد ولي مقامات تاجيكي معتقدند، نظر به اينكه بيش از 50% زايمان‌ها به ويژه در شهرهاي كوچك و روستاها در منازل انجام مي‌شود، دسترسي به آمار دقيق تلفات مادران و كودكان مشكل است ولي آمار واقعي بيش از رقم اعلام شده از سوي صندوق فوق مي‌باشد.)
درصد باسوادي: 4/99 درصد جمعيت بالاي 15 سال

ساختار سياسي:
نام رسمي: جمهوري تاجيكستان
نوع حكومت: جمهوري
پايتخت: شهر دوشنبه
تقسيمات كشوري:
- ولايت ختلان در جنوب به مركزيت قرقان‌تپه، شهرهاي مهم كولاب، دنغره
- ولايت سغد در شمال به مركزيت خجند، شهرهاي مهم كاني‌بادام، پنجكنت، اوراتپه
- ولايت خودمختار بدخشان كوهي در شرق به مركزيت خاروق
- دوشنبه و نواحي تابعه مركز

تاريخچه سياسي:
- سال 1924، تصرف دوشنبه و تاجيكستان از سوي ارتش سرخ شوروي و تشكيل جمهوري خودمختار تاجيكستان در قالب جمهوري ازبكستان. - سال 1929، تاسيس جمهوري سوسياليستي تاجيكستان در قالب اتحاد جماهير شوروي
تاريخ استقلال: 9 سپتامبر 1991 اعلام استقلال از اتحاد جماهير شوروي (18 شهريور ماه 1370)
روز ملي: 9 سپتامبر، روز استقلال
قوه مجريه
رييس دولت: رييس‌جمهور به عنوان رييس دولت در راس قوه مجريه قرار دارد و از طريق انتخاب عمومي، مستقيماً با راي مردم به مدت 7 سال انتخاب مي‌شود.
رييس‌جمهور: آقاي امامعلي رحمانف از 6 نوامبر سال 1994 تا هم اكنون و انتخابات بعدي 6 نوامبر سال 2006 برگزار خواهد شد.
آقاي رحمانف در 19 نوامبر 1992 به سمت رياست شورايعالي جمهوري تاجيكستان (رييس كشور) انتخاب و در انتخابات 1994 به رياست جمهوري رسيد. نامبرده در نوامبر سال 1999 در انتخابات رياست جمهوري براي يك دوره ديگر به اين سمت انتخاب شد.
نخست وزير: عاقل عاقل‌اف، انتخاب توسط رييس‌جمهور، نخست وزير داراي 6 معاون و 18 وزير كابينه و 10 رييس كميته مي‌باشد.
معاونين نخست‌وزير و وزراء را رييس‌جمهور انتخاب و از سوي مجلس عالي تاييد مي‌شوند.
قوه مقننه:
مجلس عالي مركب از دو مجلس ملي (عالي) و مجلس نمايندگان
1) مجلس نمايندگان:
در تاريخ 20 فوريه 2000 ميلادي انتخابات مجلس نمايندگان برگزار شد. داراي 63 نماينده است و انتخابات به صورت مستقيم انجام مي‌شود و دوره نمايندگي 5 سال است.
2) مجلس ملي:
داراي 33 نماينده است كه به صورت غيرمستقيم انتخاب مي‌شوند. 25 نفر توسط شوراهاي محلي شهرها و ولايت‌ها و 8 نفر توسط رييس‌جمهور منصوب مي‌شوند.
قوه قضاييه:
- قوه قضاييه، حقوق و آزادي اشخاص، سازمان‌ها و موسسات را محترم شمرده و مجري برقراري عدالت مي‌باشد.
- قوه قضاييه از دادگاه قانون اساسي، دادگاه عالي اقتصادي، دادگاه ايالت بدخشان، دادگاه ايالت شهر دوشنبه و دادگاه ساير شهرها و نواحي تشكيل شده است.
- نظارت بر اجراي دقيق قانون در سراسر كشور بر عهده دادستان كل است، دادستان‌هاي شهر و نواحي زير نظر دادستان كل عمل مي‌كنند، دادستان كل در نزد مجلس ملي و رييس‌جمهور مسوول است. دادستان كل تاجيكستان به مدت 5 سال انتخاب مي‌شود.
احزاب مهم سياسي تاجيكستان:
تاجيكستان داراي 6 حزب رسمي است كه در وزارت عدليه ثبت شده‌اند. اسامي احزاب شش‌گانه فوق‌الذكر عبارتند از:
1. خلقي دموكراتيك به رهبري امامعلي رحمانف رييس‌جمهور- حزب حاكم
2. كمونيست به رهبري شادي شبدالوف
3. نهضت اسلامي تاجيكستان به رهبري سيد عبدالله نوري
4. دموكراتيك تاجيكستان به رهبري ميرحسين نذريف
5. سوسياليست به رهبري ميرحسين نذريف
6. سوسيال دموكراتيك به رهبري رحمت‌الله زائراف
7. حزب كشاورزي به رهبري امير قراقل‌اف
8. حزب اصلاحات اقتصادي به رهبري عالم‌جان بابايف
اوضاع اقتصادي
تاجيكستان در ميان 15 جمهوري سابق شوروي كمترين درآمد سرانه را دارد. پنبه مهمترين محصول تاجيكستان است. منابع معدني متنوع، ولي از نظر كميت محدود شامل: نقره، طلا، اورانيوم و تنگستن مي‌باشد. از نظر صنايع مي‌توان به كارخانه آلومينيوم، تاسيسات نيروگاه آبي و كارخانه‌هاي كوچك كه اغلب در زمينه صنايع سبك و فرآورده‌هاي غذايي فعاليت دارند، اشاره نمود. اقتصاد تاجيكستان به شدت طي 6 سال جنگ داخلي (1997- 1992) و از دست دادن يارانه‌هاي مسكو و بازارهاي توليدات خود ضعيف شده است. 85 درصد مردم تاجيكستان زير خط فقر به سر مي‌برند. اين كشور بسياري نيازهاي اساسي خود را از طريق كمكهاي بشردوستانه بين‌المللي تامين مي‌كند.
توليد ناخالص داخلي (GDP): طبق پيش‌بيني وزارت اقتصاد و تجارت تاجيكستان، پيش‌بيني توليد ناخالص داخلي براي سال 2005، 7 ميليارد و 250 ميليون ساماني مي‌باشد. در سال 2004 ميزان 6 ميليارد و 157 ميليون ساماني (با نرخ هر دلار 3 ساماني حدود 2 ميليارد و 52 ميليون دلار) بوده است.
نرخ سرانه توليد ناخالص داخلي: در سال 2004 مبلغ 309 دلار و در سال 2003 حدود 236 دلار بوده است.
نرخ تورم: 7/13 (2003)، در سال جاري (2005) 6% پيش‌بيني شده است.
سهم بخش‌هاي اقتصادي در توليد ناخالص داخلي:
بخش كشاورزي 8/19%
بخش صنعت 1/18%
بخش خدمات 2/62% (2004)
نرخ بيكاري: 4 درصد (2003)
جمعيت زير خط فقر:
كارشناسان سازمان ملل در تاجيكستان مي‌گويند سطح فقر در اين كشور نسبت به سال 2002، 22% كاهش يافته و در حال حاضر 64% را تشكيل مي‌دهد. به گفته آنها هم اكنون حدود 1 ميليون و 800 هزار نفر از جمعيت تاجيكستان در فقر به سر مي‌برند. يادآوري مي‌شود، كارشناسان سازمان ملل در سال 2002 سطح فقر در اين كشور را 86% برآورد كرده بودند. تجارت خارجي: حجم مبادلات تجارت خارجي در سال 2004 معادل 2 ميليارد و 290 ميليون و 100 هزار دلار بود كه نسبت به سال گذشته 36 درصد افزايش داشته است.
صادرات تاجيكستان طي اين مدت 914 ميليون و 900 هزار دلار و واردات اين كشور 1 ميليارد و 375 ميليون و 500 هزار دلار بوده كه در نتيجه تراز تجاري منفي و ميزان آن 460 ميليون و 300 هزار دلار مي‌باشد. در مقايسه با سال 2003 صادرات تاجيكستان 8/14 درصد و واردات 1/56 درصد افزايش داشته است.
پول ملي: تاجيكستان از زمان استقلال تا سال 1995 در حوزه پولي روبل روسي قرار داشت و روبل روسيه در اين كشور جاري بود. دولت تاجيكستان در سال 1995 ابتدا روبل تاجيكي و در سال 2000 پول ملي به نام ساماني را منتشر نمود. در حال حاضر (آذر 84) هر دلار آمريكا معادل 22/3 ساماني مي‌باشد. ضمناً ساماني به واحد كوچكتر به نام درم تقسيم شده است كه هر ساماني 100 درم مي‌باشد.
بودجه: بودجه پيش‌بيني شده دولت براي سال 2005 در بخش درآمد بودجه حدود 299 ميليون دلار (1 ميليارد و 256 ميليون ساماني) مي‌باشد كه در مقايسه با بودجه سال 2004، 1/37% بيشتر است. هزينه بودجه سال 2005 نيز حدود 410 ميليون دلار (1 ميليارد و 291 ميليون ساماني) پيش‌بيني شده كه حدود 11 ميليون دلار كسري بودجه را نشان مي‌دهد. بودجه دولت براي سال 2004 در بخش درآمد 306 ميليون دلار و در بخش هزينه 314 ميليون دلار و كسر بودجه معادل 8 ميليون دلار بوده است. بودجه پيش‌بيني شده براي سال 2006، درآمد بودجه 1 ميليارد 484 ميليون ساماني برآورد شده كه بيش از 13 ميليون دلار كسري بودجه دارند كه قصد دارند از محل كمك‌ها و وامهاي خارجي تامين نمايند.
بدهي‌هاي خارجي: طبق اعلام وزير ماليه تاجيكستان، اين كشور در جولاي 2005 حدود 905 ميليون دلار بدهي خارجي دارد كه اين رقم معادل 40 درصد توليد ناخالص داخلي اين كشور و حدود 3 برابر درآمد بودجه مي‌باشد. طبق جدول بازپرداخت‌ها/.
اين كشور بايد هرساله 25 درصد از بودجه سالانه را به پرداخت بدهي خارجي خود اختصاص دهد.
طلبكاران عمده: روسيه، ازبكستان، بانك جهاني صندوق بين‌المللي پول. كمك و اعتبار: در اجلاس گروه مشورتي (مي 2003) در تاجيكستان، كشورهاي كمك كننده تعهد نمودند 900 ميليون دلار ظرف مدت سه سال به اين كشور كمك نمايند.
از مبلغ فوق 200 ميليون دلار كمك بشردوستانه، 400 ميليون دلار كمك توسعه‌اي (بلاعوض) و 300 ميليون دلار در قالب اعطاي اعتبار امتيازي (concessional) مي‌باشد. در سال 2003 تاجيكستان از 40 كشور به ارزش 1/191 ميليون دلار كمك بشر دوستانه دريافت كرده است. 6/50 درصد از اين كمك‌ها توسط آمريكا ارايه شده است.
نيروي كار: 3 ميليون و 187 هزار نفر (آمار 2000). گفته مي‌شود بين 500 تا 700 هزار نفر از اتباع تاجيكي در كشورهاي مشترك‌المنافع به ويژه روسيه و قزاقستان به انجام كارهاي ساده مشغولند.
صادرات عمده: آلومينيوم، برق، ميوه، روغن گياهي، منسوجات دو محصول عمده اين كشور پنبه و آلومينيوم مي‌باشد. در سال 2003، 334 هزار تن و در سال 2004 ميلادي 553 هزار تن پنبه در كشور توليد شد در حالي كه پيش‌بيني كرده بودند در سال 2003 توليد اين محصول به 365 هزار تن برسد. در سال 2005 پيش‌بيني شده است كه 610 هزار تن پنبه برداشت شود ولي در 21 مهر 84 (13 اكتبر) و در ديدار امامعلي رحمانف و مقامات وزارت كشاورزي با وي آمار محصولات فوق در لين سال را 312 هزار و پانصد تن اعلام شد كه در مقايسه با مدت مشابه سال گذشته 23% كاهش توليد داشتند كه اعتراض رييس‌جمهور را در پي داشت.
صادرات نخ پنبه در سال 2003 ميلادي 149 هزار و 262 تن به ارزش 192 ميليون و 741 هزار دلار بوده است.
در حال حاضر كارخانجات صنايع نساجي تاجيكستان ظرفيت كاركرد 73000 تن نخ پنبه را داراست كه در مقايسه با سال‌هاي گذشته رشد داشته و براساس اظهارات وزير اقتصاد و بازرگاني تاجيكستان تا سال 2007 كارخانجات نساجي تاجيكستان 50% نخ پنبه توليدي را به پارچه تبديل خواهند كرد.
همچنين طي سال 2003 ميلادي 316 هزار و 676 تن آلومينيوم را به ارزش 429 ميليون و 555 هزار دلار صادر شده است.
واردات عمده: برق، اكسيد آلومينيوم، محصولات نفتي، اكسيد آلومينيوم، ماشين آلات صنعتي، دارو، مواد غذايي
قابل ذكر است كه اين كشور در فصل بهار و تابستان مازاد توليد برق دارد كه آن را به كشورهاي همسايه به ويژه ازبكستان صادر مي‌كند و در مقابل در فصل پاييز و زمستان كه از توليد برق نيروگاه‌هاي برقي- آبي اين كشور به علت كاهش ميزان آب، كاسته مي‌گردد برق وارد مي‌نمايد. شركاي صادراتي: از مجموع صادرات تاجيكستان، سهم طرفهاي صادراتي اين كشور به شرح زير است: هلند 4/25 درصد، تركيه 4/24 درصد، لاتويا 9/9 درصد، سوئيس 7/9 درصد، ازبكستان 5/8 درصد، روسيه 6/6 درصد، ايران 6/4 درصد و … (2003).
شركاي وارداتي: عمده واردات تاجيكستان از كشورهاي زير است كه سهم هريك نيز نشان داده شده است: روسيه 2/20 درصد، ازبكستان 1/15 درصد، قزاقستان 9/10 درصد، آذربايجان 7 درصد، اكراين 7 درصد، روماني 4/4 درصد، تركيه 3/3 درصد، چين و برزيل هر يك 3 درصد، ايران 7/2 درصد، و … (2003).
آمار فوق گوياي اين است كه اكثر واردات تاجيكستان از كشورهاي مشترك‌المنافع انجام گرفته و به بيان ارقام 65 درصد واردات تاجيكستان از اين كشورهاست. در حالي كه بخش عمده صادرات تاجيكستان به كشورهاي غير مشترك‌المنافع بوده است.
صنايع: آلومينيوم، سرب، روي، مواد شيميايي، كود شيميايي، سيمان، روغن گياهي، ماشين برش فلزات، يخچال و فريزر.
نرخ رشد صنعت: 2/8 درصد (2002)
محصولات كشاورزي: پنبه حبوبات، ميوه، انگور، روغن گياهي، منسوجات ميزان توليد برق: 16 ميليارد كيلو وات ساعت توليد برق از نظر منبع: سوخت فسيلي 2 درصد؛ آبي- برق 98 درصد و هسته‌اي صفر درصد.
واردات برق: 359/4 ميليارد كيلو وات ساعت
صادرات برق: 974/3 ميليارد كيلو وات ساعت
مخابرات: به طور كلي سيستم مخابراتي قديمي مي‌باشد و به خوبي نگهداري نمي‌شود. اكثر شهرها به شبكه ملي متصل نيستند.
تعداد شماره تلفن ثابت: 363000 (آمار سال 1997)
تعداد شماره تلفن همراه: 2500 (آمار سال 1997)
حمل و نقل:
طول خطوط آهن: 482 كيلومتر
طول شبكه راهها: 29900 كيلومتر مشتمل بر 21400 كيلومتر راه آسفالته و شوسه و 8500 كيلومتر راههاي صعب‌العبور كوهستاني كه به هنگام ريزش باران و برف امكان استفاده از آنها با مشكلات خاصي مواجه مي‌گردد. فرودگاهها: اين جمهوري 53 فرودگاه دارد كه 2 فرودگاه داراي باند مناسب براي فرود هواپيماي مسافري مي‌باشد.
خط لوله گاز: 400 كيلومتر
اوضاع فرهنگي:
تركيب قومي: تركيب اقوام در كشور تاجيكستان عبارت از 4/68 درصد تاجيك، 8/24 ازبك و بقثه روس‌ها، تاتارها، تركمن‌ها، قرقيزها و ساير اقوام را تشكيل مي‌دهند.
زبان: زبان رسمي دولتي تاجيكستان زبان فارسي تاجيكي مي‌باشد و زبان روسي نيز در مدارس اين كشور تدريس و به عنوان زبان دوم در اين كشور محسوب مي‌شود.
خط: خط رسمي تاجيكستان در حال حاضر سريليك مي‌باشد. زبان سريليك بر اساس مصوبه پارلمان جمهوري تاجيكستان در مورخ 22 ژوئن سال 1989 به عنوان زبان دولتي اعلام گرديد.
دين: اكثر مردم تاجيكستان (بيش از 90 درصد) را مسلمان تشكيل مي‌دهند كه از اين ميزان 5 درصد را شيعيان اسماعيلي و 3 درصد را شيعيان اثني عشري مي‌باشند و بقيه پيروان اديان مسيحي (كاتوليك و پروتستان) و درصد ناچيزي نيز كليمي و ساير اديان مي‌باشند.
آداب و رسوم فرهنگي: رسوم و سنتهاي ايراني در جاي جاي زندگي مردم خود را مي‌نماياند. عيد نوروز و اعياد مذهبي مانند عيد فطر و عيد قربان در اين جمهوري مانند ساير جمهوريهاي آسياي مركزي گرامي داشته مي‌شود.
گرايشات فرهنگي و اجتماعي نسل جوان: پس از استقلال جمهوريهاي شوروي سابق، توجه به مسايل فرهنگي و بازگشت به اصل خويش در اكثر جمهوريها به خصوص جمهوريهاي مسلمان‌نشين مورد توجه قرار گرفته به طوري كه توجه به خط نياكان سرعت چشمگيري به خود گرفت و طبقات روشنفكر تكلم به اين زبان را يك ارزش تلقي مي‌نمايند. همچنين عيد سعيد فطر و قربان در صدر اعياد قرار گرفت و آداب و سنن نياكان از جمله احياي جشن‌هاي مهرگان، سده و نوروز مورد توجه عميق مردم قرار گرفت.
رسانه‌هاي گروهي: براساس اطلاعا آماري تا 2 سال پيش 485 نشريه در جمهوري تاجيكستان به چاپ مي‌رسيده است. اين نشريات مربوط به مراكز ولايات و نواحي و بخش‌هاي مختلف مي‌باشد.
در حال حاضر در شهر دوشنبه به عنوان مركز جمهوري تاجيكستان به غير از روزنامه‌هاي تخصصي كه مربوط به مراكز مختلف حرفه‌اي و وزارتخانه‌هاي تخصصي مي‌باشد 19 روزنامه به چاپ مي‌رسد

نوشته شده در توسط علی | لينك ثابت |